30 december 2017

LITERATUUR EN HET GROTE VERGETEN

amnesia in litteris

Tussen 30 december 1996 en 22 augustus 2000 las ik 189 romans en verhalenbundels. Dat komt neer op één boek per week. Ik weet dit, omdat ik in die periode een soort ‘lezersdagboek’ bijhield. Ik maakte daarin een ultrakorte schets van het verhaal, met de belangrijkste personages en de tijd waarin en de plaats waar alles zich afspeelde.

Aanvankelijk deed ik dit op indexkaartjes. Na de komst van de eerste personal computer in ons huishouden (een platte Tandon met Windows 3.1) vond dit archief(je) zijn weg naar een 3.5 inch diskette met als label ‘Boeken.’

1.44 MB versus het muizenbrein

Voor de jongeren onder ons: een 3.5-inch diskette was een magnetisch schijfje in een gesloten plastic behuizing waarop je 1.44 MB aan gegevens kwijt kon. Het schijfje deed je in een speciaal station, waar het met een snerpend geluid ronddraaide om alle informatie te laden of op te slaan.

Die 1.44 MB is natuurlijk onvoorstelbaar voor de hedendaagse gebruiker die gewend is te denken in tera- of zelfs petabyte. Wat overigens allemaal ook niet zoveel voorstelt, want volgens Wikipedia komt het brein van een muis al overeen met 60 petabyte. Vraag me niet wat ik me bij het muizenbrein moet voorstellen; feit is dat die 1.44 MB genoeg was om 42 word-bestanden op te slaan en ook nog 0.23 MB over te houden.

Dubbelop vergeten

Ik was het hele boekenbestand vergeten, totdat ik enkele jaren terug besloot om alle 3.5-inch diskettes door te lopen en te zien wat nog van werkelijk nut was. Niets eigenlijk. Maar nu bleek hoe moeilijk het is afscheid te nemen; niet alleen van spulletjes, maar ook van informatie.
Ik besloot alles op USB-stick te zetten.

Ook dit was ik in de tussentijd weer vergeten, totdat ik onlangs een map ‘rommelzolder’ opende en daar waren ze weer: al die 189 boeken, ooit met aandacht gelezen en de inhoud genoteerd en zelfs voorzien van een waardering tussen de één en vijf.

Het (ontbrekende) geheugenspoor

Toevallig was ik op dat moment aan het lezen in een boek van de geheugenpsycholoog Douwe Draaisma. Hij schrijft fascinerende dingen over herinneren en (kan het één zonder het ander?) vergeten. Wat mij nu vooral interesseerde was de vraag hoeveel van al dat lezen van 21 tot 17 jaar terug was blijven hangen? Dat bleek teleurstellend weinig!

Neem de auteur Felipe Alfau. In 1997 las ik twee boeken van hem, ‘Chromo’s’ en ‘Locos (A comedy of gestures)’. De zelfgeschreven samenvatting leverde geen moment herkenning op. Namen en situaties zeiden me niets.
Ik had het net zo goed niet kunnen lezen.

Dat gold, gelukkig, niet voor alle auteurs. Sommigen hadden meer indruk gemaakt en ergens resoneerden flarden van een verhaal, een sfeer of context. Over andere boeken sprak ik met vrienden en bekenden, waardoor een – om in de woorden van Draaisma te spreken – dieper geheugenspoor ontstond.

Amnesia in litteris

Veel van de boeken die ik me nog wel voor de geest kon halen, had ik eerder al (of later nogmaals) gelezen. Of ik had ze als film teruggezien. Daardoor raakten beelden uit de film verdwaald in de herinnering aan de geschreven versie.

Ook op andere manieren hielpen omstandigheden het geheugenspoor uit te diepen. Zo had ik de bestseller ‘Het Parfum’ van Patrick Süskind gelezen terwijl ik op vakantie was in de streek waar het verhaal zich afspeelde. En nog weer later zag ik de verfilming over de op de Parijse vismarkt geboren Jean-Baptiste Grenouille die grootse geuren wilde scheppen en zich ontpopt als seriemoordenaar.

Maar van een ander boek van diezelfde Süskind, ‘De erfenis van Maître Mussard’ uit 1995, kon ik mij helemaal niets meer herinneren. In wat ik er zelf over schreef las ik dat het om drie verhalen en een beschouwing ging. Die beschouwing heet ‘Amnesia in litteris’ en gaat over het feit dat de schrijver boeken terugziet die hij gelezen heeft. Hij moet concluderen van de inhoud niets meer weten.
‘Dertig jaar voor niets gelezen (…) niets anders overgehouden dan een grote leegte’, luidt de trieste conclusie. Maar de schrijver bedenkt zich: misschien is lezen een gebeuren dat het bewustzijn grondig doordrenkt, maar op een zo osmotische wijze, dat men van dit proces niets merkt.

Een dag in augustus 1999

Daar valt dan nog enige hoop uit te putten. Anders is het een tamelijk zinloze exercitie geweest. In mijn geval dan geen dertig jaar, maar toch…
Had ik het net zo goed kunnen laten?
Maar wat had ik dan moeten doen?
En zou ik daar wel herinnering aan bewaard hebben?
Wat ik nu nog weet van ‘De erfenis van Maître Mussard’ heb ik op 22 augustus 1999 opgeschreven. Maar wat deed ik verder die dag? Het was, zo leert Google mij, een zondag. Die dag was het redelijk zonnig en fris warm (17,9 graden om precies te zijn). De zon kwam op om 6:35 uur en ging onder om 20:50 uur.
Het enige noemenswaardige nieuwsfeit dat ik verder kon vinden (op wat voetbaluitslagen na) was een crash van China Airlines Flight 642 op Hong Kong International Airport. Van de 315 inzittenden kwamen er drie om het leven.

Weet ik daar nog iets van?
Nope.
En van dit: op de eerste plaats in de Nederlandse Top 40 stond ‘Mambo No.5 (A little bit of…)’ van Lou Bega.
Ooit gehoord van Lou Bega?
Nope.
En is dát dan erg?
Zeg het zelf maar…


19 december 2017

HET ONBETROUWBARE GEHEUGEN

clark

Is ons geheugen een betrouwbare partner? In het alledaagse gebruik lijkt het er wel op. We herkennen moeiteloos iedere keer weer het gezicht van onze partner en van onze vrienden, buren en collega’s en bij de meesten weten we ook meteen de juiste naam te noemen.

Maar op die betrouwbaarheid valt wel iets af te dingen. Het kan bijvoorbeeld gebeuren dat we ons iets herinneren dat helemaal niet heeft plaatsgevonden op de manier waarop we ons dat menen te herinneren.Je zou kunnen zeggen dat het geheugen dan een kunstje flikt en een eigen draai geeft aan gebeurtenissen die wel hebben plaatsgevonden. Onze hersenen maken er gewoon een eigen versie van. En niet alleen dat: iedere keer als je die herinnering ophaalt, vindt er wéér een herbewerking plaats.

Lees verder


25 november 2017

LEZEN EN CONTEXT

Neem het onderstaande:

wassen 5

We zien zonder probleem dat de tekens in het midden in het ene geval een dubbele S voorstellen en in het andere een dubbele 5. Kwestie van context.
Vanzelfsprekend nietwaar?
Of toch niet?
Want leg dit maar eens uit aan een kind dat net leert lezen.

Leren lezen

Lezen is een gecompliceerd proces. Het is eerder een wonder dat mensen dit in betrekkelijk korte tijd onder de knie krijgen en tot een automatisme maken dan een vanzelfsprekendheid. De complexiteit kwam vooral naar voren bij pogingen om computers te leren lezen en vertaalprogramma’s te maken. Mensen op de maan zetten bleek aanzienlijk eenvoudiger dan een computer echt te laten lezen.

Lees verder


10 oktober 2017

ODE AAN DE NIEUWE MAAS

havengezichtacryl op papier / 29 x 16 cm 2000
Willem Visser – Gezicht op de Nieuwe Maas / acryl op papier / 29 x 16 cm / 2000

In de tijd dat mijn dochter nog op de basisschool zat, gingen we iedere zomer samen midgetgolfen in het park dat bij gebrek aan een echte naam simpelweg ‘Het Park’ heet. Die dag sloten we traditioneel af met een bezoek aan de Euromast. Op 107 meter hoogte lag Rotterdam dan aan onze voeten. Misschien dat het daarom voelde als bevond zich hier de navel van de wereld. Het Park ligt immers op een kruispunt van verbindingen; van hot naar her over land en water.

Zelfs eronder, getuige de Maastunnel.

In vergelijking met het zicht vanaf de grond, bood het vogelvluchtperspectief een overzichtelijk beeld van de stad. Een eindig beeld ook. Alle poorten naar buiten lagen binnen oogbereik. Er bleek zelfs meer ‘buiten’ dan ‘binnen’.

Lees verder


4 augustus 2017

BETOETERD: toeteren voor de moderne mens

betoeterd

Claxonneert u wel eens terwijl dat niet mag of nodig is?
In het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens staat: ‘Bestuurders mogen slechts geluidssignalen en knippersignalen geven ter afwending van dreigend gevaar.’ Gebruik om andere redenen zoals om de aandacht te trekken van iemand, die de doorgang verspert of bij wijze van communicatie: een begroeting of als emotionele uiting is strafbaar.
Wie dat toch doet, kan een boete krijgen van € 90,-
Niet dat de kans daarop erg groot is.
Het lijkt geen prioriteit te hebben bij de politie.

Lees verder


16 juli 2017

KLEUR EN TAAL

Wie aan kleur denkt, denkt meestal niet direct aan taal.
Het woord ‘rood’ roept zelf allerlei associaties op, denk maar aan liefde, hartstocht, bloed, rozen, Ferrari en wat al niet meer. Maar als we iets roods zien, gebeurt niet het omgekeerde: voor ons (geestes)oog verschijnen niet automatisch de letters R-O-O-D.

Psychologen van de Universiteit Leuven doen al enkele jaren onderzoek naar ‘semantische associatieve netwerken’ onder de noemerDutch Word Associations.
Semantiek is de wetenschap van de bouwstenen van natuurlijke talen.
Simpel gesteld: een bepaald woord roept andere woorden op. Al die woorden vormen een netwerk rond dat kernbegrip. Sommige woorden zal men vaker noemen dan andere. Dat zegt dan iets over de kracht van de associatie.

Lees verder


02 juni 2017

FUN MET DE RED BULL-BOYS

Afgelopen dinsdag meende de NOS ons deelgenoot te moeten maken van een filmpje van Red Bull. Hierin zit Max Verstappen van het Formule1-team van Red Bull gezellig in z’n uppie voor zijn Red Bull-caravan een worstje te barbecueën in de Oostenrijkse Alpen. Maar kijk, wie komt daar aan met een caravan? Daniel Ricciardo, zijn teamgenoot!
Laat dit aandoenlijke tafereel zich nu toevallig net bij de Red Bull-Ring afspelen, het Formule1-circuit van Oostenrijk!
Nou, dan is het wel leuk om een rondje te gaan racen.
Ze zijn toch allebei met hun Red Bull-Aston Martin onderweg.
Maar wat zien we daar?
De caravans zitten nog achter de wagen.
Rampspoed!
Daar gaan de caravans op twee wielen door de bocht en uiteindelijk de lucht in.
Maar toch; lachen, gieren, brullen terwijl de caravans in duizenden stukken sloophout over de Red Bull-Ring uiteen spatten.

Lees verder


03 mei 2017

HET GEWICHT VAN DE ZIEL

gewicht van de ziel

In het begin van de 20ste eeuw zocht de Amerikaanse arts Duncan MacDougall naar het gewicht van de ziel. Ja, u leest het goed: het gewicht van de ziel. Daar zat natuurlijk nog een andere agenda achter: indien het gewicht van de ziel vastgesteld kon worden, betekende dat ook dat indirect het bestaan van God een stuk aannemelijker was.

Lees verder


24 april 2017

HET ONBETROUWBARE GEHEUGEN

Is ons geheugen een betrouwbare partner? In het alledaagse gebruik lijkt het daar wel op. We herkennen moeiteloos iedere keer weer het gezicht van onze partner en van onze vrienden, buren en collega’s en bij de meesten weten we ook meteen de juiste naam te noemen.

Lees verder

Advertenties