KLEUR EN TAAL

Wie aan kleur denkt, denkt meestal niet direct aan taal.
Het woord ‘rood’ roept zelf allerlei associaties op, denk maar aan liefde, hartstocht, bloed, rozen, Ferrari en wat al niet meer. Maar als we iets roods zien, gebeurt niet het omgekeerde: voor ons (geestes)oog verschijnen niet automatisch de letters R-O-O-D.

Psychologen van de Universiteit Leuven doen al enkele jaren onderzoek naar ‘semantische associatieve netwerken’ onder de noemerDutch Word Associations.
Semantiek is de wetenschap van de bouwstenen van natuurlijke talen.
Simpel gesteld: een bepaald woord roept andere woorden op. Al die woorden vormen een netwerk rond dat kernbegrip. Sommige woorden zal men vaker noemen dan andere. Dat zegt dan iets over de kracht van de associatie.

Associaties: verkeerslicht of stoplicht?

Laten we een woord als ‘verkeerslicht‘ nemen. Van de 260 respondenten gaven 72 ‘rood’, 50 ‘groen’ en 29 ‘oranje’ als antwoord. Blijkbaar associëren mensen een verkeerslicht eerder met stoppen dan met doorrijden. Misschien zegt dat ook iets over onze hedendaagse ‘state of mind’?
Nu vervangen we ‘verkeerslicht’ door ‘stoplicht‘. Van de 263 respondenten gaven nog steeds 72 ‘rood’ als antwoord, maar nu slechts 19 ‘groen’. ‘Oranje’ tenslotte scoorde slechts 13 vermeldingen.
Conclusie? Woorden roepen niet alleen associaties op, maar kleine nuanceverschillen in de kernwoorden kunnen die associaties op hun beurt ook weer beïnvloeden.

Kleur en emotie

Terug naar rood. Zelf hield ik enige jaren terug een kleurenonderzoek onder de titel Kleur en Emotie. Ik vroeg respondenten om emoties en begrippen, zoals ‘liefde’, ‘woede’, ‘betrouwbaarheid’, ‘vriendschap’, ‘jeugd’ etc. te associëren met een kleur. Bij begrippen als ‘liefde’, ‘woede’ en ‘haat’ noemden zij inderdaad vaak rood als de passende kleur, terwijl blauw bijvoorbeeld vooral gekoppeld werd aan ‘betrouwbaarheid’ en groen aan ‘jeugd.’

Als je het meer algemeen stelt associëren mensen rood met begrippen die zich kenmerken door sterke passie. Over de achtergrond daarvan kunnen we veel psychologiseren, maar dat ga ik nu niet doen, want volgens mij verklaren de uitkomsten van het Leuvense onderzoek namelijk al genoeg.

Van kleur naar taal & van taal naar kleur

Van de 262 respondenten die meededen aan het Leuvense onderzoek gaven er 40 ‘bloed’, 26 ‘liefde’, 21 ‘kleur’ en 18 ‘hart’ als associatie bij ‘rood’. Daarna volgden ‘groen’, ‘blauw’, ‘geel’ (kleur zoekt blijkbaar kleur), ‘tomaat’, ‘vuur’ en ‘warm’.
Dit kunnen we als volgt visualiseren:

rood

Associaties bij ‘rood’

De onderzoekers uit Leuven hebben ook gekeken naar de woorden waarbij ‘rood’ zelf als geassocieerd begrip genoemd werd. Dat bleken vooral het eerder genoemde ‘stoplicht’ en ‘verkeerslicht’ te zijn. Verder kwamen onder andere ‘klaproos’, ‘tomaat’, ‘lippenstift’ en ‘aardbei’ hoog op de lijst, zij het in mindere mate dan verkeers- of stoplicht.

Het woord ‘tomaat’ roept dus een sterkere associatie op aan ‘rood’, dan omgekeerd ‘rood’ aan ‘tomaat’. En als we het voorbeeld van het begin van dit stukje erbij halen: de associatie verkeerslicht-rood is ook vele malen sterker dan de associatie verkeerslicht-groen.
Maar ‘rood’ zelf als kernbegrip roept helemaal geen associatie op met verkeerslicht. De associatie rood-bloed is sterk met ‘rood’ als kernwoord, maar omgekeerd geldt dit ook. Deze associatie is dus wederkerig.

‘Bloed’ als kernbegrip levert weer een eigen netwerk op dat behalve met ‘rood’ ook associaties oproept met o.a. ‘hart’, ‘wonde’, ‘pijn’ en ‘ziekenhuis’. ‘Hart’ associeert men vervolgens weer met ‘rood’, ‘liefde’ en ‘bloed’, wat erop duidt dat deze vier begrippen op de één of andere manier met elkaar geassocieerd zijn, zij het dat ‘liefde’ en ‘bloed’ onderling niet aan deze kruisbestuivingen meedoen. In dat opzicht is de cirkel dus niet helemaal perfect rond.

bloed

Associaties bij ‘bloed’

hart

Associaties bij ‘hart’

Rood-Hart-Bloed-Liefde (in willekeurige volgorde): daar hoeven we volgens mij verder niet al te veel over te psychologiseren.
Toch?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s